مزاج گیاهان دارویی به صورت کامل
مقدمهای بر اهمیت مزاج در طب سنتی ایران
توجه به طبع و مزاج گیاهان دارویی یکی از مهمترین توصیههای اطبای سنتی است، تا آنجا که درمان بسیاری از بیماریها با در نظر گرفتن مزاج و خواص غذاها و داروها امکانپذیر شده است. در ادامه، مزاج و طبع گیاهان دارویی متداول و متناسب بودن آنها با مزاجهای مختلف آورده شده است. با سلامتکده همراه باشید:
توصیههای مهم مزاجی برای مصرف گیاهان دارویی
| مزاج گیاه | تأثیر بر مزاجهای اصلی | توضیحات |
| سرد و خشک | مفید برای دمویمزاجها؛ مضر برای سوداویمزاجها | این گیاهان به تعدیل مزاجهای گرم و تر کمک میکنند. |
| گرم و خشک | مفید برای بلغمیمزاجها؛ مضر برای صفراویمزاجها | برای درمان صفراویها، مصرف گیاه با طبع گرم توصیه میشود تا اثر مطلوبی در درمان داشته باشد. دمنوشها و داروهای گیاهی گرم برای گرم کردن بدن این افراد نیز مناسب است. |
| گرم و تر | مفید برای سوداویمزاجها؛ مضر برای دمویمزاجها | دمنوشهای گرم و تر به رفع اختلالات ناشی از غلبه سودا کمک شایانی میکنند. |
| سرد و تر | مفید برای صفراویمزاجها؛ مضر برای بلغمیمزاجها | بلغمیمزاجها باید از مصرف زیاد گیاهان با طبع سرد و تر خودداری کرده و بیشتر از گیاهانی با طبع گرم یا متعادل استفاده کنند. |
🌿 تست مزاجشناسی رایگان
میخواهید طبع خود را بشناسید و سبک زندگی سالمتری داشته باشید؟
تست مزاجشناسی سلامتکده به شما کمک میکند تا با ویژگیهای جسمی و روحی خود آشنا شوید.🩺 انجام تست سلامتکده
تذکر مهم در مصرف گیاهان دارویی
همانطور که از نام این گیاهان پیداست (دارویی)، مصرف آنها باید حتماً با تجویز و نظر طبیب ماهر صورت گیرد. بسیاری از این گیاهان میتوانند برای گروههای حساس مانند کودکان، زنان باردار یا افراد سالخورده مضر باشند. علاوه بر این، نحوه و مقدار مصرف (طریقه مصرف) نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
لیست مزاج و خواص گیاهان دارویی متداول
در جدول زیر، طبع (مزاج) گیاهان دارویی پرکاربرد به همراه برخی از خواص درمانی آنها آمده است:
| نام گیاه دارویی | طبع و مزاج | خواص کلیدی (اثرات درمانی) |
| اترج | گرم | ضد اسهال و استفراغ، مقابله با عفونت، تسکین عطش و سکسکه، منبع ویتامین C. |
| اسطوخدوس | گرم | تسکین انواع سردرد و سرگیجه، آرامبخش (خوابآور)، بهبود لرزش بدن، مفید برای عصبانیت و فراموشی، درمان نقرس، رفع عفونتهای تنفسی. |
| اشق | گرم | ضد بلغم، افزایشدهنده ادرار و عرق، دفع انگل، درمان آرتروز و التهاب مفاصل. |
| اشنان | گرم | افزایشدهنده ترشح ادرار و قاعدگی، ملین و حلکننده مواد زائد غلیظ. |
| اشنه | سرد | قابض، حلکننده، ملین، معطر و خوشبو، تقویتکننده و فرحبخش قلب. |
| افتیمون | گرم و خشک | بهبود کمخونی و زخمها، تسکین سرفه، تقویت بینایی، مفید برای دیابت، تصفیهکننده خون، حاوی آنتیاکسیدان. |
| افسنطین | گرم | کرمکش روده و معده، تصفیهکننده خون، تببُر، تقویتکننده قلب و حافظه، درمان بیماریهای عصبی. |
| اقاقیا | سرد | تسکین التهاب غشای مخاط دهان، کاهش کلسترول و وزن. |
| اکالیپتوس | گرم | ضدعفونیکننده محیط، رفع درد مفاصل، ضد میکروب و ضد باکتری. |
| انجدان | گرم | تقویت حافظه و هوش، درمان فلج. |
| انیسون (بادیان) | گرم | درمان افسردگی، کاهش قند خون، تقویت دستگاه گوارش، رفع اختلالات قاعدگی، کمک به کاهش وزن. |
| آلاله | گرم | بهبود بیماریهای کبد، درمان جوش، مفید برای برونشیت و نقرس، آرامبخش، تسکین ناراحتیهای قلبی و پوستی، مفید برای روماتیسم و سیاتیک. |
| آلوئه ورا (صبر زرد) | گرم | التیام سوختگی و زخمهای پوستی، رفع یبوست و سوء هاضمه، کاهش وزن، کاهش چربی و قند خون، مفید برای ریزش مو. |
| آنقوزه (آنغوزه) | گرم | کاهش کلسترول، بهبود مشکلات تنفسی، رفع یبوست، کرمکش، تقویت دستگاه گوارش، محرک جنسی، مسکن، مفید برای روماتیسم. |
| آویشن | گرم | تقویت معده و رفع ترشی آن، تقویت بینایی، ضد درد و تشنج، رقیقکننده خون، درمان عفونتهای ریوی، زکام و برونشیت. |
| بابا آدم | سرد | ادرارآور، کاهش قند خون، رفع گلودرد و سرماخوردگی، ضدعفونیکننده، مفید برای ریزش مو، اگزما، سرگیجه و روماتیسم. |
| بابونه | گرم | نیروبخش، تسکیندهنده تبهای بلغمی و عفونتهای دردناک، بهبود اختلالات دردناک قاعدگی، کرمکش. |
| بادرنجبویه | گرم | افزایشدهنده فشار خون، خونساز، آرامبخش، تقویت مغز، درمان تپش قلب، خوابآور، ضد تشنج، تقویتکننده قلب و اعصاب. |
| بارهنگ | سرد | تسکین تحریکات ادراری، درمان سرفه و اختلالات تنفسی، بهبود مشکلات پوستی، رفع گزش حشرات و عفونتها، رفع اختلالات کلیوی و روده. |
| برگ بو | گرم | قابض، التیام زخم، درمان ورم مفاصل و روماتیسم، مفید برای فشار خون و گوش درد. |
| برگ چنار | سرد | چاقکننده، تببُر، ضد آسم، تقویتکننده اعصاب، جلادهنده پوست، تسکیندهنده درد و ورم ناشی از گرما. |
| برگ زیتون | سرد | پایینآورنده قند خون، مفید برای نارساییهای کبدی، رافع سردرد، تقویت حافظه، مدر، تسکیندهنده درد دندان. |
| برگ گردو | گرم | پایینآورنده قند خون، درمان نقرس، تسکین ورم مفاصل ناشی از سردی. |
| بسفایج | گرم | درمان بیماری لقوه و ورم کلیه، تصفیهکننده خون، درمان نقرس. |
| بلادون | گرم | درمان سرعت انزال و بیاختیاری ادرار، درمان آسم و سیاه سرفه، آرامبخش و ضد تشنج. |
| به لیمو | گرم | آرامبخش، رفع اختلالات عصبی و استرس، ضد تشنج، بهبود عملکرد مفاصل و ماهیچهها، تقویت دستگاه گوارش، تنظیم فشار خون. |
| بهارنارنج | گرم | تقویت قلب و اعصاب، ضد تشنج و هیستری، آرامبخش، رفع افسردگی، درمان بیخوابی و اختلالات عصبی، رفع سکسکه. |
| بومادران | گرم | مقوی، تقویت قلب و اعصاب، ضد تشنج، تصفیهکننده خون، بهبود ورم معده و روده، مفید برای بواسیر و اختلالات قاعدگی، رفع گرفتگی عضله قلب. |
| بید | سرد | تقویت معده، آرامبخش، تقویت قلب، ضد تشنج، تببُر، درمان یرقان و سردرد، تسکیندهنده دردهای تناسلی، رفع شوره سر. |
| بیدمشک | معتدل | تقویت قلب و اعصاب، رفع گرفتگی و خفقان قلب، تقویت عمومی بدن، ملین، کاهش فشار خون. |
| پرسیاوشان | گرم | درمان برونشیت، دفع سنگ مثانه، سمزدایی کبد، کمک به درمان زردی (یرقان) و دفع راحت سنگهای کلیوی. |
| پنج انگشت | گرم | درمان ناباروری، تنبلی تخمدان، مشکلات قاعدگی، تحریک شیردهی، درمان ناراحتیهای رحم، کاهش درد پستان. |
| پنیرک | سرد و تر متمایل به اعتدال | آرامبخش، ادرارآور، مفید برای سنگ کلیه، سردرد، بیخوابی، مشکلات تنفسی، درمان سرفه، افزایش شیردهی، رفع عفونت مثانه. |
| پونه | گرم | اشتهاآور، بادشکن، ضد اسهال، مسکن سکسکه، رفع سوزش معده، ضد سرفه، خلطآور. |
| تربد | گرم | تببُر، مدّر، کمی ملین، پاککننده بلغم و رطوبت رحم و معده، مسهل بلغم و رطوبتهای رقیق. |
| جدوار | گرم | نیرودهنده، محرک، ضدالتهاب، ترمیمکننده زخمها، ضد نفخ و خلطآور. |
| جینسنگ | گرم | نیروبخش و مقوی، بهبود مشکلات عصبی، رفع بیمیلی جنسی، رفع سوء هاضمه، تنظیم تنفس، کاهش تهوع. |
| چای سیاه | گرم | تعدیل مزاج و تقویت اندامهای بدن، بهبود رنگ چهره، کاهش بوی بد دهان. |
| چای کوهی | گرم | رفع قولنج سرد، مدر، خردکننده سنگ مجاری ادرار، افزایشدهنده قوای جنسی، رفع دردهای مفاصل و روماتیسم. |
| چریش | گرم | مفید برای ریزش مو و اگزمای پوستی، جلوگیری از سفیدی مو و شکنندگی ناخنها، تقویت سیستم ایمنی بدن. |
| چغندر | گرم | درمان غلبه دم، درمان ضعف اعصاب، رفع تپش قلب و خفقان، درمان لاغری و ضعف بدن. |
| چوب چینی | گرم | مسکن درد به خصوص درد دندان، خشککننده رطوبتها، بازکننده انسداد خون. |
| حنا | سرد | ضدالتهاب، ضد درد و مسکن، رفع جوش، کاهش خارش و خشکی پوست، رفع عصبانیت، کاهش ریزش مو و شوره سر. |
| خار مریم | گرم | کاهنده اشتها، رفع سوء هاضمه، مفید برای کبد، کاهش قند خون، جلوگیری از سکته مغزی و قلبی، کاهش وزن، درمان آسم. |
| خارخاسک | سرد | مدر قوی، دفعکننده سنگ کلیه، مثانه و کیسه صفرا، تصفیهکننده خون. |
| خارشتر | سرد | دفعکننده سنگهای کلیه و مثانه، شستشودهنده کلیهها، مفید برای سیاه سرفه و سلامت کلیهها. |
| خرفه | سرد | درمان خارشهای فصلی و رفع تلخی دهان، ضد کرم کدو، درمان سوزش مجاری ادرار. |
| خشخاش | سرد | مسکن درد، تسکین سرفه، سردرد، بیخوابی و اسهال، مفید برای کمخونی، تقویت حافظه، چاقکننده و رفع سوزش مثانه. |
| دارچین | گرم | تقویت معده و اعصاب، از بین برنده بوی بد دهان، ضد سرفههای مرطوب، رفع وحشت، ترس، خفقان و جنون. |
| دم اسب | سرد | کاهش وزن و دفع چربیها، تقویت مو، مفید برای سنگ کلیه و مشکلات پروستات، عفونتهای ادراری، رفع فرسودگی ناخنها، بهبود مشکلات قلبی. |
| رازیانه | گرم | ضد نفخ، درمان قولنج، رفع بلغم، افزایشدهنده شیر مادران، معطرکننده، محرک، بادشکن، مدر و قاعدهآور. |
| رزماری | گرم | بهبود چربی کبد، تقویت دستگاه گوارش، بهبود عملکرد مغز و حافظه، درمان افسردگی و استرس، تنظیم قاعدگی، بهبود درد مثانه و کلیه. |
| ریحان | گرم | مقوی معده و روده، تقویتکننده قلب، ضد اسهال، بادشکن و ضدعفونیکننده دهان و دستگاه گوارش. |
| ریواس | سرد | خنککننده کبد، درمان جوشهای گرم صورت، درمان آبله، پیوره و دندان درد. |
| زردک | گرم | درمان بیماریهای تنفسی نظیر آسم و سرفههای خشک و مزمن، روشنکننده و جلوهبخش پوست. |
| زنجبیل | گرم | از بین برنده باد معده و روده، تقویتکننده قلب، معده و مثانه، درمان تهوع دوران بارداری. |
| زنیان | گرم | ضدعفونیکننده قوی معده، ضد نفخ، قارچ و انگل، ضد اسهال، رفع رطوبت بدن و معده، رفع اعتیاد و مضرات آن، درمان فلج و رعشه. |
| زوفا | گرم | برطرفکننده سرفه و ناراحتیهای ریوی مانند تنگی نفس، افزایشدهنده اشتها، ضد سرفه و خلطآوری بالا. |
| زیره | گرم | لاغرکننده، نیرودهنده و هضمکننده، مفید برای کمخونی، تنگی نفس، افزایشدهنده شیر مادران، کاهش چربی خون، بهبود اختلالات قاعدگی. |
| سنا | گرم | ضد میکروب، رفع اختلالات کبد، از بین برنده کرم روده و انگلها، محرک سیستم ایمنی. |
| سنبل الطیب | گرم | محرک قلب و اعصاب، آرامبخش، رفع نگرانی و اضطراب، دلهره و ترس، تسکین سردردهای میگرنی، کاهش ادرار در مبتلایان به مرض قند. |
| سنبل ختایی | گرم | درمان اختلالات دستگاه گوارش و تنفسی و سیستم عصبی، تببُر، رفع عفونت و آنفولانزا. |
| سیر | گرم | پایینآورنده فشار خون، تنظیمکننده قند خون و چربی خون، ضد مسمومیت ناشی از نیکوتین و آلودگی هوا. |
| شاتره (شاه تره) | سرد | مفید برای چشم، پاککننده لکههای پوستی، درمان زخمها، رفع مشکلات کلیوی، بهبود بیماریهای کبد. |
| شاه پسند | سرد | تسکین گلودرد، بهبود بیماریهای تنفسی، رفع جوش ناشی از گرما، تقویت دستگاه گوارش، رفع بیخوابی، تسکین کمردرد و تب. |
| شبدر قرمز | سرد | پیشگیری از بیماریهای قلبی، پیشگیری از دست دادن استخوان و افزایش تراکم استخوان. |
| شنبلیله | گرم | برطرفکننده قند خون، چاقکننده، درمان کمخونی، تقویت موی سر، از بین برنده نرمی استخوان. |
| شنگ | سرد | تسکین حرارت بدن، مقوی معده، رفع اسهال، بهبود زخم و جلوگیری از خونریزی روده و رحم. |
| شوید | گرم | کاهش چربی خون، بادشکن، مقوی معده، قاعدهآور، رفع سکسکه و دل درد، بهبود تنگی نفس، تسکین درد کمر، کلیه و مثانه، افزایشدهنده شیر مادران. |
| شیرین بیان | گرم | بهبود زخم معده و اثنی عشر، تقویت دستگاه گوارش، ضد سرفه و بازکننده صدا، رفع عفونت ریه و کلیه، مفید برای یبوست و بواسیر. |
| علف چای (گل راعی) | گرم | ضد افسردگی، ضد میکروب، ضد سوختگی، التیام مثانه، ضد شب ادراری، رفع ترش کردن معده. |
| غازیاغی | سرد | بهبود مشکلات دستگاه تناسلی و بیماری برص، اشتهاآور، تصفیهکننده خون، ملین و ادرارآور، مفید برای گزش حشرات و گلودرد. |
| قاصدک | سرد | بهبود بیماریهای کبد، کلیه و طحال، ادرارآور، تقویتکننده معده، ازدیاد شیر زنان، درمان زخم. |
| قره قاط | سرد | کاهش قند خون و فشار خون، تصفیهکننده خون، مقوی جگر و دل، درمان عفونتهای معده و روده. |
| کاسنی | سرد | تببُر، مفید برای پوست، کلیه و کبد، دارای ویتامین C، تصفیهکننده خون، بازکننده عروق، تسکین درد مفاصل ناشی از گرمی مزاج. |
| کاکوتی | گرم | رفع سوء هاضمه، تقویت معده، اشتهاآور، تقویت بینایی، ضدعفونیکننده مجاری تنفسی، ضد انگل. |
| کبر | گرم | بازکننده گرفتگیهای طحال و کبد، دفعکننده سموم بدن و سودا، از بین برنده کرمهای معده و روده. |
| کتان | گرم | افزایش سلامت سیستمهای بدن، کنترل وزن، کاهش نفخ، پاکسازی معده، آب کردن چربیها، برطرف کردن تورم سلولی و ورم بدن. |
| کنگر | گرم | شستشوی سیستم کلیوی و ادراری، درمان بیخوابی و بهبود کیفیت خواب، خنثیکننده سموم کبدی و محافظ کبد. |
| کیالک | سرد | مفید برای بیماریهای قلبی، تنظیم تپش قلب و ضربان آن، بازکننده انسداد عروق، جلوگیری از سخت شدن رگها، صفرا بر. |
| گزنه | گرم | پایینآورنده قند خون، رفع تنگی نفس، نیرودهنده، قاعدهآور، ازدیاد شیر مادران، تقویت لثه، بهبود ورم لوزهها و زبان کوچک. |
| گل ساعتی | گرم | ضد افسردگی، رفع مشکلات خواب، کاهش فشار خون، کاهش علائم یائسگی و بیش فعالی. |
| گل گاوزبان | گرم | آرامبخش، نرمکننده، معرق، ادرارآور، دفعکننده کلرورها، تصفیهکننده خون، رفع التهاب و ورم کلیه. |
| گل محمدی | گرم | مقوی قلب و اعصاب، سختکننده لثه، خوشبوکننده و معطر، صفرا بر و روشنکننده پوست، دفع بلغم، رفع غش، ضعف و بیهوشی. |
| مارچوبه | گرم | رفع کمخونی، تسکین نفخ پیش از قاعدگی، کاهش خطر بیماریهای مزمن سلامتی از جمله دیابت نوع ۲. |
| مرزنجوش (مرزنگوش) | گرم | سقطآور، ضدعفونیکننده، درمان بیماریهای معده و تنفسی، رفع یبوست، سردرد، بیخوابی و اضطراب. |
| مرزه | گرم | دارای اثرات ضد قارچی، تقویتکننده معده، ضد نفخ و مدر، درمان اسهال، بادشکن، رفع گرفتگی روده. |
| مریم گلی | گرم | درمان آلزایمر، ضد افسردگی، تقویت هضم، کاهش استرس، تقویت گردش خون. |
| مورد | سرد | ادرارآور، تسکین سرفه، ضد اسهال، قابض، مقوی معده و احشا، ضد زخم، درمان بواسیر، درمان زخم زبان و لثه. |
| میخک | گرم | تسکین دردهای معده، خلطآور، رفع دندان درد، حالت تهوع و استفراغ، مقوی مغز، رفع سردرد، ضعف اعصاب و بیماری وسواس. |
| نسترن | گرم | تقویت قلب و اعصاب، ضد اسکوربوت، درمان ورم کلیه و درد معده، رفع اسهال، تصفیهکننده خون، سرشار از ویتامین C. |
| نعناع | گرم | مقوی معده، مولد خون، اشتهاآور، رفع دل درد و دل پیچه، ضد تشنج، بادشکن، رفع گرمازدگی کودکان و سکسکه. |
| هل | گرم | معطر و خوشبوکننده، مقوی معده و روده، بادشکن، رفع سردرد و بوی بد دهان. |
| همیشه بهار | سرد | بهبود زخم و بیماریهای پوستی، ضد نفخ معده و روده، رفع عفونتهای چشم، جلوگیری از ریزش مو، تسکین دردهای قاعدگی. |
| هندوانه ابوجهل | گرم | آنتیبیوتیک قوی، پادزهر سم مار و عقرب، درمان صدا در گوش، از بین بردن کک، جلوگیری از ریزش مو. |
| والک | گرم | کاهنده اثر سم گزش حشرات، درمان زگیل با ضماد عصاره والک، آسانکننده تنفس و درمان تنگی نفس. |
| یاس | گرم | ضدعفونیکننده، ضدالتهاب، مفید برای میگرن و سردردهای بلغمی، بهبود اسهال خونی، هپاتیت و دردهای شکمی. |
| یونجه | گرم | چاقکننده، مولد خون، نیرودهنده قوای جنسی، تقویت عمومی بدن، کمک به ساخت استخوانبندی اطفال و درمان نرمی استخوان. |
اگر تمایل دارید در مورد گروه خاصی از این گیاهان (مثلاً گیاهان با طبع سرد و تر) اطلاعات بیشتری کسب کنید یا خواص دارویی گیاه خاصی را بدانید، سؤال بفرمایید.
🌿سوالات متداول
منبع: https://tabaye.ir/herbal-temper-list
🔬 این محتوا از نظر علمی بررسی شده است
این محتوا توسط دکتر خدیجه دلربا، متخصص داروسازی بالینی بررسی و تأیید شده است.
📌 شماره نظام پزشکی: د-۱۹۹۹۸
📝 تاریخ انتشار: ۱۴۰۴/۰۷/۱۴
📌 این مطلب آخرین بار در تاریخ شنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۴ ویرایش و بازبینی شده است.
